ကမ႓ာမွာ ကိိုဗစ္ထိန္းခ်ဳပ္မႈ႕ အေကာင္းဆံုး ေခါင္းေဆာင္တစ္ေယာက္ သို႔မဟုတ္ ထိုင္ဝမ္က်န္းမာေရးဝန္ႀကီး ခ်န္စစ္က်ံဳး

ခ်န္စစ္က်ဳံးဘယ္သူလဲ Covid-19 ကာလမွာ အတုယူဖြယ္ေခါင္းေဆာင္မွုသင္ခန္းစာ (Leadership Lesson) ေလးတစ္ပုဒ္ေရးပါရေစ။

ထိုင္ဝမ္မွာ Covid-19 ကာလအတြင္း စကားပုံေလးတစ္ခု ေရပန္းစားလာပါတယ္။ “အကယ္၍ နာရီလက္တံအတိုင္းသြားရင္ သင္ေအာင္ျမင္မယ္။ နာရီလက္တံနဲ႔ေျပာင္းျပန္သြားရင္ သင္ရွုံးနိမ့္မယ္။” အဲ့ဒီစကားဟာ ထိုင္ဝမ္ရဲ့ က်န္းမာေရးဝန္ႀကီး ခ်န္စစ္က်ဳံး (Chen Shih Chung) ကိုရည္ညႊန္းၿပီး ေပၚလာတဲ့ စကားပုံေလးျဖစ္ပါတယ္။

စစ္က်ဳံး (Shih Chung) ဆိုတာ တ႐ုတ္လို တိုင္ကပ္နာရီလို့ အသံထြက္ဆင္တူပါသတဲ့။ သေဘာကေတာ့ က်န္းမာေရးဝန္ႀကီး စစ္က်ဳံး (Shih Chung) ရဲ့ ညႊန္ၾကားခ်က္အတိုင္းလိုက္နာရင္ ဒုကၡမေရာက္ဘူး။ သူ႔ညႊန္ၾကားခ်က္ကို ဆန႔္က်င္ရင္ ဒုကၡေရာက္မယ္။ ထိုင္ဝမ္က ဇန္နဝါရီလ 21 ရက္ေန႔ကတည္းက ပထမဆုံးလူနာစေတြ႕ခဲ့ၿပီး

အခုထိ 429 ေယာက္နဲ႔ အေအာင္ျမင္ဆုံး ထိန္းခ်ဳပ္နိုင္တဲ့ နိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ထိုင္ဝမ္က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးရဲ့…..

  • လုံလရွိၿပီးျမန္ဆန္တဲ့တုံ႔ျပန္မွု၊ (swift response)
  • အခ်ိန္မီအမိန႔္ထုတ္ျပန္ေဆာင္ရြက္မွု၊ (timely orders)
  • ရိုးသားပြင့္လင္းတဲ့ဆက္ဆံေရး၊ (frank communications)

ဒါေတြဟာ ထိုင္ဝမ္ကို အႀကီးအက်ယ္ေရာဂါျပန႔္ပြားသြားမယ့္အေရးက ကယ္တင္ခဲ့တယ္လို့ ထိုင္ဝမ္နိုင္ငံသားေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက အသိအမွတ္ျပဳၾကပါတယ္။

ထိုင္ဝမ္ဟာေရာဂါျဖစ္ပြားမွုမ်ားတဲ့ တ႐ုတ္ျပည္က ဝူဟန႔္လိုေဒသေတြနဲ႔ ကူးလူးဆက္ဆံမွုမ်ားတာေၾကာင့္ ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းမွာ ေထာင္နဲ႔ခ်ီၿပီး ေသဆုံးနိုင္တယ္လို့ လူေတြက ေတြးပူခဲ့ၾကတာပါ။ ထိုင္ဝမ္သမၼတ Tsai Ing Wen က…. သူမကိုယ္တိုင္ ေန႔တိုင္းက်န္းမာေရးဝန္ႀကီးရဲ့ ေန႔လည္ 2:00 နာရီ ေန႔စဥ္ရွင္းလင္းခ်က္ကို ျပည္သူေတြနဲ႔အတူေစာင့္ၾကည့္တယ္။

ညမအိပ္ခင္ဖုန္းေခၚၿပီး ဒီေန႔ဘယ္ႏွစ္ေယာက္ေတြ႕လဲ စိတ္ေစာၿပီး ေမးေလ့ရွိပါသတဲ့။ “အဲ့ဒါမွပဲ က်မလည္းေကာင္းေကာင္းအိပ္ေပ်ာ္ပါတယ္”တဲ့။ က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးက လူနာအသစ္မေတြ႕တာ 4 ရက္ဆက္တိုက္ရွိၿပီလို့ေျပာတာနဲ႔ ေပ်ာ္လြန္းလို့ သူမရဲ့ ေၾကာင္ႏွစ္ေကာင္ကို ညလယ္စာ ထေကၽြးသတဲ့။ သူမက အပ်ိဳႀကီးကိုး။

ထိုင္ဝမ္က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဟာ ေန႔စဥ္ျပည္သူသို့ ရွင္းလင္းတင္ျပခ်က္ကို ဇန္နဝါရီလ 23 ရက္ေန႔ကတည္းမွ တစ္ရက္မွ မပ်က္ပဲ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ အဲ့ဒီ ရွင္းလင္းတင္ျပခ်က္မွာ… ေနာက္ဆုံးအေျခအေန၊ အဲ့ဒီအေျခအေနေပၚမူတည္ၿပီး ဘယ္အစိုးရအဖြဲ႕အစည္းက ဘယ္လိုတုန႔္ျပန္ေဆာင္ရြက္ဖို့၊ ျပည္သူလူထုက ဘယ္လိုလိုက္နာေဆာင္ရြက္ဖို့ ေတြကို လိုရင္းတိုရွင္းေျပာေလ့ရွိပါတယ္။

ထိုင္ဝမ္ကၽြန္းမွာ အဲ့ဒီ တစ္နာရီေလာက္ၾကာတဲ့ ရွင္းလင္းတင္ျပခ်က္ကို ေန႔စဥ္နားေထာင္သူ အနည္းဆုံး လူတစ္သိန္းေက်ာ္ရွိပါတယ္။ စားေသာက္ဆိုင္ပိုရွင္ Ho Wei Kaung ေျပာတာကေတာ့…. သူေျပာတာေတြက အသုံးဝင္တယ္။ က်ေနာ္တကယ္ေက်းဇူးတင္တယ္။ အထူးသျဖင့္ဝန္ႀကီးရဲ့ ရိုးသားပြင့္ခင္းစြာနဲ႔ “ဘာျဖစ္ေနၿပီးက်ေနာ္တို့ဘာလုပ္သင့္တယ္” ဆိုတာကိုပဲ။

က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးကWHOကဆရာဝန္ႀကီးလား? ထိုင္ဝမ္က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဟာ သြားဆရာဝန္တစ္ဦးပါ။ ဟာ….ဒါဆိုဘာလို့….

  • သူ႔ရဲ့ ေစတနာမွန္နဲ႔ ရိုးသားၿပီး ျပည္သူလူထုနဲ႔ထိေရာက္စြာဆက္သြယ္နိုင္မွု၊ (sincerity and ability to effectively communicate with public)
  • တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ျပည္သူလူထုဆီက ယုံၾကည္မွုရေစတဲ့ စာနာတတ္မွု၊ (while at the same time displaying a trust-winning empathy) …ေတြက သူ႔ကိုလူသိမ်ားေစပါသတဲ့။

ေဖဖဝါရီလဆန္းပိုင္းတုန္းက ဝူဟန႔္ကေန ထိုင္ဝမ္နိုင္ငံသားေတြကို ျပန္ေခၚတုန္းက ျပည္သူေတြက အႀကီးအက်ယ္ေဒါသထြက္ခဲ့တယ္။ သူကေတာ့ မီးကိုေရနဲ႔ ေအးခ်မ္းစြာပဲၿငိမ္းသတ္ျပခဲ့တယ္။ “ဘယ္သူမွ ေရာဂါကူးခံခ်င္ပါ့မလဲ၊ သူတို့လည္းကိုယ့္နိုင္ငံသားေတြပဲ လက္ခံရမွာေပါ့”တဲ့။ ၿပီးေတာ့ ျပန္ဝင္လာသူေတြကို quarantine အေသအခ်ာလုပ္ၿပီး အျပင္မီးကို အတြင္းကိုမကူးေအာင္ တတ္နိုင္သမၽွႀကိဳးစားခဲ့တယ္။

အခုေတာ့ ျပည္သူအားလုံးက သူမွသူခ်စ္လြန္းလို့ ေန႔စဥ္သူ႔ရဲ့ သတင္းတင္ျပခ်က္ကိုေမၽွာ္ရတာ။ နာရီလက္တံအတိုင္းလိုက္ေအာင္ျမင္မယ္လို့ စကားပုံနဲ႔ေတာင္ ႏွိုင္းေျပာၾကတာ။ သူ႔မ်က္ႏွာနဲ႔ မ်က္ႏွာဖုံးေတြလုပ္ဝတ္ၾကတာ။ သူ႔ကို idol လုပ္ၿပီး ေကာ္ဖီထြင္ၾကတာ။ …စတာေတြကို ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ သူ႔ကိုလူေတြ ဘယ္ေလာက္တန္ဖိုးထားလာၾကသလဲ သိသာပါတယ္။

သတင္းေထာက္ေတြကလည္းသူ႔ကိုျပႆနာရွာဖူးပါတယ္။ ဧၿပီ 21 တုန္းက ေရာဂါပိုးမရွိဘူးဆိုတဲ့ Palau ကၽြန္းနိုင္ငံကို ခ်စ္ၾကည္ေရးသြားအၿပီး ေရတပ္သားအနည္းငယ္ကူးစက္လာခဲ့လို့ ေမးခြန္းထေမးခဲ့ပါတယ္။ အခုလိုစစ္တပ္ကလုပ္ခ်င္ရာလုပ္ေနရင္ ကူးစက္ေရာဂါကြပ္ကဲေရးဌာနခ်ဳပ္ရွိေနတာ ဘာအသုံးက်မလဲတဲ့

“ဒါဆိုရင္က်ေနာ့္ကို ကူးစက္ေရာဂါကာကြယ္ေရးဌာနခ်ဳပ္ကို တာဝန္မယူေစခ်င္ဘူးလား”တဲ့။ “ရိုးသားပြင့္လင္းစြာပဲ၊ ဒါဆိုရင္က်ေနာ္အနည္းငယ္စိတ္ထိခိုက္ရပါတယ္” တဲ့။ တကယ္ေတာ့ သူ႔ေလာက္ က်န္းမာေရးတင္သာမက၊ ကာကြယ္ေရးေရာ၊ ပညာေရးေရာ ဝန္ႀကီးဌာနအစုံနဲ႔ သံစုံတီးဝိုင္းႀကီးအလယ္ကေန စည္းခ်က္ညီေအာင္ခ်ိတ္ဆက္လမ္းညႊန္ေနနိုင္သူမွ မရွိတာ။

ေရတပ္သားေတြကို ကူးစက္ေစမွုနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ထိုင္ဝမ္ကာကြယ္ေရးဝန္ႀကီးက သမၼတနဲ႔ ျပည္သူလူထုကို ေတာင္ပန္ခဲ့သလို သူ႔မွာတာဝန္ရွိၿပီး သူႏုတ္ထြက္ေပးဖို့ကသင့္ရွိေၾကာင္းအထိ ေျပာထားပါတယ္။ ဝန္ႀကီးခ်န္စစ္က်ဳံးဟာ ဇန္နဝါရီ 23 ရက္ေန႔ကတည္းက စေန၊တနဂၤေႏြေန႔ေတြအပါအဝင္ တစ္ရက္ကေလးေတာင္နားရက္မယူခဲ့ပါဘူး။

အဲ့ဒီလိုရက္ေပါင္းမ်ားစြာ အနားမယူပဲဘအလုပ္လုပ္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာ နိုင္ငံတကာကသတင္းဌာနေတြဆီ သတင္းေရးပို့ေပးတာပါပါတယ္။ အေမရိကန္က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးနဲ႔ မိနစ္ 30 ၾကာဖုံးေျပာၿပီး WHO ရဲ့ သူတို့ကို ဖယ္ၾကဥ္ထားမွုကိုပါ ရွင္းျပခဲ့ပါေသးတယ္။ မတ္လ 26 ရက္ေန႔က ထိုင္ဝမ္ TVBS က စစ္တမ္းေကာက္ယူခဲ့ရာမွာ ဝန္ႀကီး ခ်န္စစ္က်ဳံးဟာ

ထိုင္ဝမ္က Google မွာ လူေတြစိတ္ဝင္စားစြာနဲ႔ အရွာၾကည့္ဆုံးသူ လပိုင္းအတြင္းျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္တဲ့။ ထိုင္ဝမ္ရဲ့ နိုင္ငံေရးသမားေတြထဲမွာ ျပည္သူေတြအႀကိဳက္ဆုံး ျဖစ္ၿပီး အျမင့္ဆုံး 91% rating ရခဲ့ကာ သမၼတ Tasi ထက္ေတာင္ လူႀကိဳက္မ်ားခဲ့ပါသတဲ့။ ထိုင္ဝမ္သမၼတ Tsai ကေတာ့ မနာလိုမျဖစ္ပဲ ေပ်ာ္ေနမွာပါ။

ေနာက္ေတာ္ပါဝန္ႀကီးေတြမေကာင္းရင္ အေမပါနာမည္ပ်က္တယ္မလား။ ဒီေနရာမွာ ဘာေတြ႕ရသလဲဆိုရင္ အလုပ္ကိုသာေစတနာနဲ႔ထႂကြလုံ႔လရွိစြာလုပ္ပါ။ ျပည္သူလူထုကဝန္ႀကီးမေျပာနဲ႔ ေတာ္လို့ကေတာ့ သမၼတေတာင္ ဝင္ေရြးေစခ်င္ၾကမွာ။ က်ေနာ္တို့ရဲ့ ေခါင္းေဆာင္မွု သင္ခန္းစာေလးကို နိဂုံးခ်ဳပ္ရရင္… Ralph Waldo Emerson ေျပာေလ့ရွိတဲ့

“Do the thing and you shall have the power.” ဆိုတဲ့ စကားဟာ အလြန္မွန္ပါတယ္။ အဲ့ဒီမွာ ဆြမ္ဇုရဲ့ ေသနဂၤဗ်ဳဟာထဲက…. “Pure heart and clear mind” “ေခါင္းေဆာင္တို့သည္ အေရးၾကဳံလာရင္ တိုင္းျပည္ကို ျဖဴစင္တဲ့ႏွလုံးသား၊ ျပတ္သားတဲ့စိတ္ဓာတ္နဲ႔ ဦးစီးဦးေဆာင္လုပ္နိုင္ရမည္” ဆိုတဲ့ ႏွစ္ခ်က္ကိုေပါင္းကာ….

တကယ္ကိုအလုပ္ကို လုံလဝီရိယရွိစြာနဲ႔ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ပါ။ ေစတနာမွန္ၿပီး ျပတ္သားတဲ့စိတ္ရွိပါ။ Emerson ေျပာသလိုပဲ အလုပ္သာလုပ္ပါ ပါဝါကရွာေနစရာမလိုပါ။ အလုပ္လုပ္တဲ့သူ လက္ထဲပါဝါကေရာက္လာပါလိမ့္မယ္။

“Do the thing and you shall have the power.” And… “Don’t forget to have the pure heart and clear mind!” ….လို့ မွာခ်င္ပါတယ္ခင္ဗ်ား။ ေလးစားစြာျဖင့္ Richard Myo Thant အား ခရက္ဒစ္ေပးပါတယ္ခင္ဗ်ာ